را مىپوشاند ، ولى در عرف خمار به معنى چيزى است كه سر زن را مىپوشاند مانند مقنعه ، به تعبير ديگر همان روسرى فارسى است ، و امّا « جيوب » به معنى يقهء پيراهن است و چون روى سينه افتاده بالاى سينه را هم گاهى به واسطهء مقارنت جيب مىگويند . « وَ لْيَضْرِبْنَ . . . » به چه معناست ؟ مرحوم طبرسى در مجمع البيان در ذيل آيه مىگويد كه اشاره به وضعى است كه در صدر اسلام و در جاهليّت در بين زنان رايج شده بود كه دو طرف خمار را به پشت سر مىانداختند كه در نتيجه مقدارى از سينه و گلو و گوشها و گوشواره‌ها ( همان بىحجابى زمان جاهليّت ) ، نمايان مىشد قرآن فرمود گوشه‌هاى خمار را روى سينه بيندازيد و گلو و سينه را بپوشانيد . مجمع البيان مىگويد : خمار : و هو غطاء ، رأس المرأة المنسدل على جيبها ( روى سينه افتاده ) أمِرْنَ بالقاء المقانع على صدورهنّ تغطيةً لِنُحُورهنّ ( گلو ) فقد قيل : انهنّ كنّ يلقين مقانعهنّ على ظهورهنّ فتبدوا صدورهنّ و كُنِى عن الصدور بالجيوب لأنّها ملبوسةٌ عليها . « 1 » از اين قسمت از آيه استفاده مىشود كه پوشاندن صورت لازم نيست چون اگر لازم بود بايد آيه مىگفت : « وجوههنّ و جيوبهنّ » چرا كه ابتدا صورت نمايان مىشود و اگر استتار وجه واجب بود اولى اين بود كه اوّل وجه را بگويد بعد سينه را ، و حال آنكه نگفته است ، پس آيه به روشنى بر عدم وجوب ستر وجه دلالت مىكند . علاوه بر اين خمار چيزى است كه دلالت مىكند بر آشكار بودن صورت ، چون خمار غير از نقاب است خمار يعنى چيزى كه يستر به المرأة رأسها لا وجهَها پس معلوم مىشود كه پوشاندن وجه لازم نيست ، و مسأله از نظر آيات تمام است . در اينجا خواسته‌اند كه با آياتى براى اين آيه معارض درست كنند كه بعداً بيان كرده و جواب مىدهيم . 4 - رواياتى كه ارتباطى با تفسير آيه ندارد : اين روايات با صراحت يا دلالت التزامى مىگويد كه وجه و كفّين استثنا است . طايفهء اوّل : رواياتى كه با صراحت وجه و كفين را استثنا مىكند : * . . . عن مَرْوَك بن عبيد ، عن بعض أصحابنا عن أبي عبد اللّه عليه السلام قال : قلت له : ما يَحِلُّ للرجل أَنْ يرى من المرأة إذا لم يكن محرماً ؟ قال الوجه و الكفّان و القدمان « 2 » ( پشت پا و كف پا تا ساق ) . از نظر دلالت : روايت خوبى است چون سؤال از حجاب نيست بلكه از نظر و نگاه كردن سؤال مىكند . از نظر سند : رجال سند خوب است ولى تعبير « عن بعض اصحابنا » آن را مرسله كرده است . « مَرْوَك » « صالح » است . مرحوم كشّى از « ابن فضال » نقل مىكند كه مىگويد : ثقةٌ ، شيخٌ ، صدوق ، و در كتب ما حدود سى و سه روايت از او نقل كرده‌اند . بقيه روات هم ثقه هستند . * . . . عن على بن سُوَيد قال : قلت لأبي الحسن ( موسى بن جعفر عليه السلام ) انّى مبتلى بالنّظر إلى مرأة الجميلة ( به حسب شغلش با زنان سرو كار دارد و از كلمهء « مبتلى » معلوم مىشود كه ناراحت بوده و راه حل مىخواسته ) فُيُعجِبنُى النظر إليها ( با ديدن آنها لذت مىبرم با اين كه نگاه تلذّذ و ريبه ندارم ) فقال : يا على لا بأس إذا عرف اللّه من نيّتك الصدق . . . . « 3 » 19 ادامهء مسئلهء 18 . . . . . 20 / 7 / 78 * ما رواه عمرو بن شمر عن أبي جعفر عليه السلام ( امام باقر ) عن جابر بن عبد اللّه الانصارى قال : خرج رسول اللّه صلى الله عليه و آله يريد فاطمه عليها السلام و انا معه فلمّا انتهينا إلى الباب وضع يده عليه فدفعه ثمّ قال : السلام عليكم فقالت فاطمه عليها السلام : و عليك السلام يا رسول الله صلى الله عليه و آله قال صلى الله عليه و آله : أدخُلُ ؟ قالت : ادْخُلُ يا رسول اللّه صلى الله عليه و آله ، قال صلى الله عليه و آله : أدخُلُ و من معى ؟ قالت : لَيْسَ علىّ قناع ، فقال صلى الله عليه و آله : يا فاطمة ، خُذي فضل مَلْحَفَتِكَ فَقَنِّعي به رأسك ففعلتْ . ثمّ قال صلى الله عليه و آله : السلام عليكِ فقالت : و عليك السّلام يا رسول اللّه صلى الله عليه و آله ، قال : أدخُلُ ؟ قالت : نعم يا رسول اللّه قال : أنا و من معى ؟ قالت : و مَنْ معك ، قال جابر : فدخل رسول اللّه صلى الله عليه و آله و دخلتُ و إذا وجه فاطمة أَصْفَر ( زرد بود ) كانّه بَطنُ جرادة ( شكم ملخ ) [ از اينجا معلوم مىشود كه صورت حضرت زهرا عليها السلام باز بوده و جابر هم نگاه كرده است ] فقال رسول اللّه صلى الله عليه و آله : ما لى أرى وجهك اصفر ؟ قالت يا رسول اللّه صلى الله عليه و آله : الجوع ، فقال رسول الله صلى الله عليه و آله اللهم مشبع الجوعة و دافع الضيْعة ، اشْبِع فاطمة بنتَ محمّد قال جابر : فو اللّه لَنَظَرْتُ إلى الدم ينحدر من قُصاصها حتّى عاد وجهها احْمَر فما جاعت بعد ذلك اليوم . « 4 »

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 241 . ( 2 ) ح 2 ، باب 109 از ابواب مقدّمات نكاح . ( 3 ) ح 3 ، باب 1 از ابواب نكاح محرم . ( 4 ) ح 3 ، باب 12 از ابواب مقدّمات نكاح .